Нуқтаи расмии оғози таърихи футбол дар Тоҷикистон аз соли 1924 оғоз мегардад. Маҳз дар ҳамон давра, дар замони таҳаввулоти густурдаи геополитикӣ ва фарҳангӣ дар Осиёи Марказӣ, дар қаламрави Тоҷикистон аввалин маҳфилҳои футбол пайдо шуд. Ин бозӣ, ки дар маҳаллаҳои коргарии Англия ба вуҷуд омада буд, ба ин ҷо ҳамроҳ бо мутахассисон, бинокорон ва низомиёни шуравӣ омад. 
Бозиҳои аввал хусусияти комилан рафиқона доштанд. Майдонҳо дар ҳар як замини холии мувофиқ сохта мешуданд ва бозингарон ба ҷои бутсҳои касбӣ бештар аз пойафзоли оддӣ истифода мебурданд ва ё ҳатто пойлуч бозӣ мекарданд. Аммо, тобоварии табиӣ ва шавқу ҳаваси ҷавонони маҳаллӣ ба мусобиқаҳо натиҷаи аҷибе дод: футбол дар як лаҳза ба варзиши асосии кишвар табдил ёфт. 
Дар солҳои 1930-юми асри ХХ ин ҷараён сохтори аниқ пайдо мекунад. Аввалин дастаҳои расмӣ таъсис меёбанд, ки дар байни онҳо «Динамо» (Сталинобод) (ҳозира - Душанбе) муддати тӯлонӣ пешсаф буд. Маҳз «Динамо» дар соли 1937 аввалин чемпиони ҶШС Тоҷикистон дар доираи мусобиқаҳои дохилии навтаъсис гардид ва дар Кубоки Иттиҳоди Шуравӣ аввалин бозии худро гузаронида, ба таври ғайричашмдошт дастаи «Спартак»-и Тошкандро бо ҳисоби 2:1 мағлуб кард. Ин аввалин ғалабаи бузург буд, ки аҳли футболи Иттиҳодро маҷбур сохт, ки ба Душанбе таваҷҷуҳ кунанд. 
Ҳангоми суханронӣ дар бораи давраи шуравии футболи тоҷик, дастаи «Помир» (Душанбе)-ро нодида гирифтан мумкин нест. Ин клуб, ки дар аввал дар заминаи «Энергетик» ташкил шуда буд, ба раводиди Тоҷикистон дар арсаи умумииттифоқӣ табдил ёфт. 
Даҳсолаҳо «Помир» хислати худро дар Лигаи якуми шуравӣ обутоб медод. Даста бо услуби бозии яккату баҳс ва сахти худ фарқ мекард ва барои ин стадиони хонагии онҳо дар Душанбе дар байни аҳли футбол лақаби «қалъа»-ро гирифта буд. Ҳатто дастаҳои пуриқтидори шинохташуда низ аз омадан ба ин ҷо метарсиданд. 
Пешравии таърихӣ соли 1988 ба амал омад. Зери роҳбарии мураббии серталаб Шариф Назаров «Помир» дар Лигаи якуми шуравӣ ғолиб омад ва роҳхатро ба элита - Лигаи олии футболи шуравӣ ба даст овард. 
Аз соли 1989 то 1991 Душанбе бо футбол нафас мекашид. Се мавсим дар Лигаи олӣ ба «Асри тиллоӣ» табдил ёфт. Дар Варзишгоҳи ҷумҳуриявии собиқ ба номи Фрунзе, вақте ки меҳмонон ба монанди «Динамо»-и Киев, «Спартак»-и Москва ё ЦСКА меомаданд, ҷойи нишаст ёфт намешуд. «Помир» танҳо барои иштирок бозӣ намекард, даста футболи дурахшон ва комбинатсионӣ нишон дода, мавқеъҳои устуворро дар нимаи ҷадвал ишғол менамуд ва дар соли 1990 то даври нимфинали Кубоки шуравӣ расид ва танҳо аз чемпиони оянда - армиячиёни Москва шикаст хӯрд.
Мактаби футболи шуравии Тоҷикистон ба дунё насли навине аз устодони барҷастаро ҳадя кард. Номҳои онҳо бо ҳарфҳои тиллоӣ ба таърих навишта шудаанд, ки Рашид Раҳимов - ҳимоятгар ва нимҳимоятгари сахтгиру сарсахт, капитани чандинсолаи «Помир», ки баъдан дар «Спартак»-и Москва ва клубҳои аврупоӣ бомуваффақият бозӣ кардааст, Муҳсин Муҳаммадиев - ҳамлагари олиҷаноб, ки дорои ҳиссиёти аҷиби голзанӣ буд. Зарбаҳои дақиқи ӯ беҳтарин дарвозабонони Иттиҳодро ба ҳайрат меоварданд, Олег Ширинбеков - нимҳимоятгар бо зарбаҳои пуртаъсиру сахт, ки ба тими миллии СССР даъват мешуд, Андрей Мананников - дарвозабони ҷаззоб (харизматик), ки маҳорати ӯ борҳо дастаро дар ноумедтарин бозиҳо наҷот додааст, аз ҷумлаи онҳо буданд. 
Ин футболбозон таҳкурсии мустаҳкаме гузоштанд, ки дар асоси он ҳувияти футболи тоҷик шакл гирифт: техникӣ, иродавӣ ва ба таври аҷиб содиқ ба мухлисони худ. 
Дар оғози даврони истиқлоли кишвар, ки мутаасифона ҷанги шаҳрвандӣ ба вуҷуд омад ба зерсохтори (инфраструктураи) варзишӣ зарбаи шадид зад. Клуби «Помир» амалан мавҷудияти худро дар шакли пешинаш қатъ кард, ва бозингарону мураббиёни пешсаф маҷбур шуданд, ки кишварро тарк кунанд. 
Сарфи назар аз мушкилоти иқтисодӣ, вазъи мураккаби сиёсӣ, бо талошу заҳматҳои Пешвои муаззами миллат, ки пайваста ба ин соҳаи муҳим таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд, соли 1994 Федератсияи Футболи Тоҷикистон расман ба узвияти Федератсияи байналмилалии футбол (FIFA) ва Конфедератсияи футболи Осиё (AFC) шомил шуд. 
Аввалин муваффақияти бузурги байналмилалии Тоҷикистони соҳибистиқлол дар сатҳи тимҳои миллӣ ғалаба дар Кубоки АФК (AFC Challenge Cup) дар соли 2006 дар Бангладеш буд. Тими миллӣ дар финал дастаи Шри-Ланкаро бо ҳисоби 4:0 шикаст дод. Ин пирӯзӣ нишон дод, ки бо вуҷуди ҳама мушкилот, Тоҷикистон тавонист, дубора ин соҳаи муҳимми варзиши кишварро эҳё намояд. 
Эҳёи воқеии футболи тоҷик дар солҳои 2010 оғоз ёфт, вақте ки ин намуди варзиш мақоми афзалияти миллиро гирифт. Дар ин замина Федератсияи Футболи Тоҷикистон таҳти Роҳбарии муҳтарам Рустами Эмомалӣ (ки соли 2012 роҳбарии федератсияро ба уҳда гирифт), бахусус таваҷҷуҳи бевоситаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нақши калидӣ бозиданд. 
Дар кишвар барномаҳои давлатӣ, аз ҷумла «Барномаи рушди футбол дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2012–2016», «Барномаи рушди футбол барои солҳои 2017–2021», Барномаи мақсадноки соҳа, ки то охири соли 2026 пешбинӣ шудааст, қабул ва бомуваффақият амалӣ гардида истодаанд.
Сармоягузориҳои давлатӣ ва ҷалби сармояи хусусӣ соҳаи ваозиши кишварро ба куллӣ тағйир доданд. Дар тамоми гӯшаю канори кишвар – аз Душанбеву Худҷанд, Хатлон то ноҳияҳои дурдасти Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, беш аз ҳазор майдончаҳои хурд ва варзишгоҳҳои комил сохта шуданд. Лигаи футболи кӯдакону наврасон (ЛФКН) ба кор андохта шуд, ки даҳҳо ҳазор кӯдакро фаро гирифтааст. Академияи ФФТ дар минтақаи зебои Алмосӣ ба як маркази пешқадами илмию методии омодасозии захираҳои ҷавон табдил ёфт. 
Локомотиви асосии футболи клубӣ дар асри XXI дастаи «Истиқлол»-и пойтахт гардид. Ин клуб, ки соли 2008 таъсис ёфтааст, дар арсаи дохилӣ ғолибияти мутлақ барқарор карда, мунтазам «дубли тиллоӣ»-ро ба даст меорад. Аммо хизмати асосии «Истиқлол» пешравӣ ба сатҳи байналмилалӣ мебошад. 
Ғалабаи таърихии «Истиқлол» дар Лигаи қаҳрамонҳо бар «Ал-Ҳилол»-и Арабистони Саудӣ бо ҳисоби 4:1 дар соли 2021, ва инчунин бозиҳои дурахшон ба зидди «Ал-Наср»-и Криштиану Роналду дар охири соли 2023, тамоми дунёро маҷбур сохтанд, ки дар бораи футболи клубии тоҷик сухан гӯянд. 
Дар баробари «Истиқлол», клубҳои дигари хусусияти хосдошта ба монанди «Равшан» (Кӯлоб) бо артиши мухлисони бениҳоят пуршавқи худ, «Худҷанд», ЦСКА-и пойтахт ва инчунин «Эсхата» ба рушди лига ҳиссаи арзанда мегузоранд. 
Натиҷаи меҳнати чандинсола оид ба рушди футбол дар кишвар баромади тими миллии Тоҷикистон (ки мухлисон онро «Шерони Форс» меноманд) дар Кубоки Осиё-2023 дар Қатар (мусобиқа моҳҳои январ – феврали соли 2024 баргузор шуд) гардид. 
Тими миллии Тоҷикистон ҳамчун дебютанти мутлақи марҳилаҳои финалӣ, таҳти роҳбарии мутахассиси ҷаззоби хорватӣ Петр Сегрт тамоми қитъаро шефтаи худ кард. «Шерони Форс» аз гурӯҳи хеле вазнини доираи Қатар, Чин ва Лубнон баромада, дар 1/8 финал дар як бозии драмавӣ аз рӯи силсилаи пеналтӣ тими пуриқтидори Имороти Муттаҳидаи Арабро (ИМА) шикаст доданд. Даста танҳо дар чорякфинал бохт ва бо ҳисоби ақалли 0:1 ба финалисти оянда – Урдун гузашт. Ин муваффақият дар Душанбе ва дигар шаҳрҳои кишвар боиси хушҳолии бесобиқаи миллӣ гардид – дастаро ҳамчун қаҳрамонони миллӣ пешвоз гирифтанд. 
Дар баробари ин, тими миллии футзали Тоҷикистон низ ба муваффақияти бузурги таърихӣ ноил шуд, ки соли 2024 бори аввал дар таърих ба Чемпионати ҷаҳон дар Узбекистон роҳ ёфт ва мақоми универсалии Тоҷикистонро ҳамчун давлати дорои футболи пурқувват тасдиқ намуд. 
Насли имрӯзаи футболбозони тоҷик – касбиёни сатҳи Аврупоӣ ва Осиёии устувор мебошанд, ки бисёре аз онҳо дар чемпионатҳои сатҳи байналмилалӣ бомуваффақият баромад мекунанд: 
Дар тӯли сад сол – аз бозиҳои аввалини худсохти майдонҳои холии Душанбе дар соли 1924 то ғалабаҳои пурсадо дар аренаҳои муосири Доҳа ва Риёз дар солҳои 2024–2026 – футбол дар Тоҷикистон роҳи бузурги таҳаввулотро тай намуд. 
Имрӯз футбол дар ҷумҳурӣ мақоми шоиста дорад. Чунки бо ташаббуси Президенти Ассотсатсияи Футболи Осиёи Марказӣ, Раиси Федератсияи Футболи Тоҷикистон муҳтарам Рустами Эмомалӣ Қаътномаи Маҷмаи умумии СММ оид ба Рӯзи ҷаҳонии футбол ки ҳамасола санаи 25-уми май дар саросари ҷаҳон таҷлил мегардад, қабул гардидааст, ки ифтихори миллати тоҷик ва тоҷикони ҷаҳон мебошад. 
Чунин дастовард, барои Тоҷикистон, бахусус ҷавонон, унсури муҳимтарини сиёсати давлатӣ ва аз ҳама муҳим, омили муттаҳидкунандаи миллат мебошад. 
Шомадзода Фирдавс Маҳмад, сардори ШВКД-1 дар ноҳияи Фирдавсии РВКД дар шаҳри Душанбе